Język mediów i pułapki tłumaczenia Passive Voice
Kiedy otwierasz portal informacyjny BBC, włączasz CNN lub przeglądasz nagłówki w „The New York Times”, jedno zjawisko gramatyczne uderza natychmiast: wszechobecna strona bierna (Passive Voice). Język mediów rządzi się swoimi prawami. Dziennikarze na całym świecie używają strony biernej, aby przekazywać informacje szybko, obiektywnie i bez ujawniania swoich źródeł.
Dla polskiego odbiorcy i tłumacza kryje się tu jednak ogromna pułapka. W języku polskim mamy wygodne formy bezosobowe zakończone na -no oraz -to (np. powiedziano, zrobiono, podjęto). Angielski takich struktur po prostu nie ma. Aby osiągnąć ten sam efekt, Brytyjczycy i Amerykanie muszą sięgnąć po Passive Voice.
Oto głębokie nurkowanie w świat medialnego angielskiego, mechanizmy działania strony biernej oraz potężna dawka przykładów z tłumaczeniami.
Dlaczego media kochają Passive Voice?
W dziennikarstwie liczy się fakt oraz szybkość reakcji. Strona bierna idealnie wpisuje się w te wymagania z trzech głównych powodów:
Sprawca jest nieznany lub mało ważny: Gdy dochodzi do wypadku lub przestępstwa, policja często nie zna jeszcze sprawcy. Liczy się to, co się stało.
Ochrona źródeł i plotki ze świata gwiazd: Dziennikarze często posiadają informacje, ale nie mogą lub nie chcą zdradzić, od kogo je mają.
Skupienie na ofierze lub obiekcie: W nagłówkach informacyjnych najważniejsza osoba lub rzecz musi pojawić się na samym początku, aby przyciągnąć wzrok czytelnika.
1. Pułapka bezosobowa: Jak tłumaczyć polskie „mówi się”, „podjęto”, „wzniesiono”?
W języku polskim, gdy nie chcemy wskazywać wykonawcy, używamy form zrobiono, napisano, otwarto lub konstrukcji mówi się, planuje się. W języku angielskim jedyną naturalną drogą do wyrażenia tej samej myśli jest użycie pełnej konstrukcji strony biernej (podmiot + czasownik to be w odpowiednim czasie + trzecia forma czasownika).
Zobaczmy to na konkretnych przykładach medialnych:
The decision was made last night. (Decyzję podjęto wczoraj w nocy).
A new law is being introduced. (Wprowadza się nową ustawę / Nowa ustawa jest właśnie wprowadzana).
The suspect was arrested near the border. (Podejrzanego zatrzymano w pobliżu granicy).
A historical building has been demolished. (Zburzono zabytkowy budynek).
The missing documents were found in the archive. (Zaginione dokumenty znaleziono w archiwum).
The prime minister is expected to resign. (Oczekuje się, że premier poda się do dymisji).
2. Język plotek, spekulacji i dyplomacji: Konstrukcje z „It is said...” oraz „He is said...”
Media bardzo często operują niesprawdzonymi informacjami, używając struktur typu It is believed (Uważa się), It is reported (Donosi się) czy He is rumored to (Krążą plotki, że on...). To idealny sposób na przekazanie sensacji bez brania za nią pełnej odpowiedzialności prawnej.
W języku polskim powiemy po prostu „Mówi się, że...”. W angielskim musimy użyć strony biernej na dwa różne sposoby:
Konstrukcja bezosobowa (z zaimkiem „It”):
It is said that the company is facing bankruptcy. (Mówi się, że firma stoi w obliczu bankructwa).
It is reported that two people were injured. (Donosi się, że dwie osoby zostały ranne / Poinformowano o dwóch rannych osobach).
It is believed that the painting was stolen. (Uważa się, że obraz został skradziony).
Konstrukcja osobowa (bardziej zaawansowana i bardzo popularna w nagłówkach):
The actor is rumored to be dating a model. (Krążą plotki, że aktor spotyka się z modelką).
The CEO is known to have massive debts. (Wiadomo, że prezes ma ogromne długi).
The economy is projected to grow by 3%. (Prognozuje się, że gospodarka wzrośnie o 3%).
The virus is thought to have originated in Asia. (Uważa się, że wirus pochodzi z Azji).
3. Nagłówki prasowe: Maksymalny skrót informacji
W nagłówkach gazet i portali internetowych (headlines) oszczędność miejsca jest kluczowa. Dlatego dziennikarze stosują tam specjalną, skróconą odmianę strony biernej – całkowicie wyrzucają z niej czasownik „to be”. Dla początkujących może to wyglądać jak czas przeszły (Past Simple), ale to czysta strona bierna.
Nagłówek: Three teenagers arrested after bank robbery.
W pełnym zdaniu: Three teenagers were arrested... (Trzech nastolatków zatrzymano po napadzie na bank).
Nagłówek: New tech tax approved by government.
W pełnym zdaniu: A new tech tax has been approved... (Nowy podatek technologiczny został zatwierdzony przez rząd / Zatwierdzono nowy podatek technologiczny).
Nagłówek: Famous painting stolen from national museum.
W pełnym zdaniu: A famous painting was stolen... (Słynny obraz skradziono z muzeum narodowego).
Nagłówek: Local school closed due to heavy snow.
W pełnym zdaniu: A local school has been closed... (Lokalną szkołę zamknięto z powodu intensywnych opadów śniegu).
Podsumowanie: Przełącz myślenie na angielskie tory
Pisząc lub tłumacząc teksty medialne, nie szukaj w pamięci dosłownego odpowiednika słów „powiedziano” czy „zrobiono”. Zaakceptuj fakt, że angielski kocha podmiot. Jeśli w polskim zdaniu nie ma jasnego wykonawcy (Podjęto decyzję), w angielskim musisz postawić rzeczownik na początku i otoczyć go stroną bierną (The decision was made). Opanowanie tej subtelnej różnicy to najwyższy stopień wtajemniczenia w płynnym posługiwaniu się językiem mediów.
